साधनांचे प्रकार
------------------
[संदर्भ - चरित्र, पान ६३३]
-----------------
साधने अनंत प्रकारची आहेत -
१) तीर्थयात्रा
२) दानधर्म
३) वेदशास्त्राध्ययन
४) अष्टांगयोग
५) सिध्दि प्रसन्न
६) जप-तप-अनुष्ठान
७) मठ-मंदिर देवतार्चन
८) निराहार
९) अरण्यसेवन
१०) गुरुसेवा
११) संतसंग
१२) देवताध्यानपूजा
१३) सुश्रवण
१४) यज्ञयाग
१५) सर्वसंगपरित्याग
१६) ब्रह्मचारीव्रत
१७) परमहंसवर्तन
१८) भजन
१९) कीर्तन
२०) इंद्रियदमन
२१) परोपकार
२२) दयाक्षमाशांति
२३) अत्यंत लीनता
२४) प्राणरोधन
२५) भैरवीदेवी प्रसन्न
२६) भूतभविष्यज्ञान
२७) पंचाग्निसाधन
२८) अजपाजप
२९) षट्चक्रभेदन
३०) तुर्या पहाणे
३१) भ्रमरगुंफाभेदन
३२) अखंड एकांत सेवन
३३) अखंड मौनधारण
३४) संन्यासग्रहण
३५) सर्वाभूतीं वंदन
------------------------
या सर्वांचा हेतू एकच असावा - दोषनिवृत्ति घडावी आणि परमात्मप्राप्ती व्हावी
॥श्रीराम समर्थ॥
